Reklama
Moje referendum jest lepszy niż twoje! Gibała wyrzucił do kosza głosy mieszkańców
Reklama

Referendum jest święte. Chyba że jego wynik nie pasuje aktualnej władzy. Wtedy można o nim zapomnieć, schować je do szuflady i ogłosić, że teraz obowiązuje inna wizja miasta. I właśnie dlatego chciałbym zapytać Łukasza Gibałę o jedną rzecz: czy Krakowianie mają prawo decydować o swoim mieście, czy będzie to robił sam prezydent, który zatrzasnął się w swoim gabinecie?

Bo oto pan prezydent, ustami swojego zastępcy Karola Wałachowskiego, ogłosił rezygnację z budowy metra. Tak po prostu. I nie oceniam, czy to decyzja dobra czy zła. Pewne jest, że zrobił to WBREW mieszkańcom! Dwanaście lat po tym, jak krakowianie opowiedzieli się za budową metra w referendum.

Nie w internetowej ankiecie. Nie w sondzie na Facebooku. Nie na spotkaniu kilkunastu aktywistów przy kawie i ciasteczkach. W referendum! W 2014 roku mieszkańcy Krakowa poszli do urn i powiedzieli jasno: chcemy metra.

Na TAK było 112 856 głosujących, czyli ponad 55%.

Nie trzeba było do tego prywatnych milionów Łukasza Gibały. Nie trzeba było wielkiej politycznej kampanii. Nie trzeba było nikogo przekonywać, że głosowanie jest ostatnią szansą na uratowanie miasta przed katastrofą.

Krakowianie po prostu zagłosowali.

Referendum ważniejsze niż prezydent

I co ciekawe, nawet Jacek Majchrowski, który entuzjastą metra przecież nie był, rozpoczął działania zmierzające do jego budowy. W swojej książce „Byłem prezydentem miasta Krakowa” tłumaczył, że robił to właśnie ze względu na wynik referendum. Bo choć sam miał inne zdanie, uznawał znaczenie decyzji mieszkańców. Prace kontynuowano również za prezydentury Aleksandra Miszalskiego.

Jacek Majchowski i Aleksander Miszalski . fot UMK

Można więc było nie lubić Majchrowskiego. Można było krytykować Miszalskiego. Można było uważać, że obaj robią w sprawie metra za mało, za wolno albo źle. Ale przez kolejne lata wynik referendum pozostawał ważnym punktem odniesienia dla miejskiej polityki transportowej.

Głos Krakowian. Świętość czy rekwizyt?

Teraz pojawia się nowa koncepcja. I tu dochodzimy do politycznej ironii, której nie wymyśliłby nawet najbardziej złośliwy scenarzysta. Środowisko Gibały przez lata przekonywało, że mieszkańcy powinni mieć większy wpływ na władzę. Że politycy nie mogą ignorować ich głosu. Że miasto nie jest prywatnym folwarkiem prezydenta. Referendum miało być narzędziem przywracania mieszkańcom sprawczości.

Ale kiedy referendum staje na drodze nowej wizji transportowej, to nagle pojawia się pytanie: ile właściwie waży głos Krakowian?

Oczywiście można argumentować, że przez ten czas zmieniły się koszty, możliwości techniczne i potrzeby transportowe. To są argumenty, które należy poważnie rozważyć. Ale właśnie dlatego należałoby przedstawić je mieszkańcom i uczciwie wyjaśnić zmianę kierunku. Bo referendum nie jest dekoracją. Nie jest też politycznym rekwizytem, który wyciąga się z szafy, kiedy trzeba uzasadnić własne działania.

Demokracja na życzenie

Kiedy chodziło o zakwestionowanie władzy prezydenta Miszalskiego, odwoływanie się do bezpośredniej woli mieszkańców było jednym z centralnych elementów politycznej narracji Gibały i jego pracowników. Głos Krakowian miał być najważniejszy. Mieszkańcy mieli decydować. Politycy mieli słuchać. Piękne hasła!

Łukasz Gibała

Tylko czy obowiązują również wtedy, gdy mieszkańcy wypowiedzieli się w sprawie, która nie pasuje do aktualnych planów? Czy referendum jest świętem demokracji tylko wtedy, kiedy pomaga realizować polityczne cele jego organizatorów? Bo jeśli tak, to mamy problem znacznie poważniejszy niż spór o metro. Mamy problem z samym rozumieniem demokracji.

Stawka wykracza poza metro

I dlatego nie interesuje mnie dziś rozstrzyganie, czy metro powinno powstać. Interesuje mnie, czy ktoś zamierza poważnie potraktować wcześniejszą decyzję mieszkańców. A przede wszystkim: czy tak właśnie będzie wyglądał szacunek dla głosu Krakowian w kolejnych sprawach?

Bo przecież za chwilę mieszkańcy będą zapraszani do konsultacji społecznych dotyczących planu ogólnego Krakowa. To dokument o fundamentalnym znaczeniu dla przyszłości miasta. Od jego zapisów zależeć będzie między innymi to, gdzie można budować, jakie tereny zostaną przeznaczone pod zabudowę, a jakie zachowają inne funkcje.

Po jaką cholerę?

Władze będą zachęcać mieszkańców do udziału w konsultacjach. Będą mówić o dialogu. O partycypacji. O wspólnym decydowaniu. O tym, że każdy głos jest ważny. I wtedy Krakowianin ma pełne prawo zapytać:

  • Po jaką cholerę mam poświęcać swój czas na konsultacje, skoro nie mam pewności, czy moje zdanie będzie miało jakiekolwiek znaczenie?
  • Dlaczego mam czytać dokumenty, analizować mapy, składać uwagi i przychodzić na spotkania?
  • Dlaczego mam wierzyć, że ktoś potraktuje moje argumenty poważnie?

Przecież konsultacje społeczne są słabszą formą wyrażania opinii niż referendum. Nie oznaczają obowiązku uwzględnienia każdej uwagi.

Teatr konsultacji

Ale jeśli władza chce budować zaufanie do konsultacji, powinna szczególnie starannie tłumaczyć, co robi z głosem mieszkańców wyrażonym w znacznie bardziej formalnym głosowaniu. Inaczej mieszkańcy mogą dojść do wniosku, że ich udział służy przede wszystkim temu, aby na końcu można było napisać w urzędowym komunikacie: „Przeprowadzono szerokie konsultacje społeczne”.

Karol Wałachowski / fot. UMK

Wszystko się zgadza. Były spotkania. Były ankiety. Były formularze. Były zdjęcia urzędników rozmawiających z mieszkańcami. Tylko co z tego wynikło? Czy krakowianie naprawdę współdecydują, czy jedynie uczestniczą w starannie zorganizowanym przedstawieniu pod tytułem „Wasz głos jest dla nas niezwykle ważny”?

Pytania do Gibały

I żeby było jasne: nie twierdzę, że wynik referendum z 2014 roku oznacza bezwzględny nakaz wybudowania metra, niezależnie od kosztów i okoliczności. Miasto ma prawo zmieniać swoje plany. Władze mają prawo proponować inne rozwiązania. Ale mieszkańcy mają prawo oczekiwać wyjaśnienia, dlaczego zmienia się kierunek wyznaczony wcześniej w referendum.

Nie wystarczy powoływać się na demokrację bezpośrednią wtedy, kiedy jest politycznie użyteczna. Trzeba umieć zmierzyć się również z jej niewygodnymi wynikami. Dlatego mam do Łukasza Gibały kilka prostych pytań:

  • Czy wynik referendum z 2014 roku nadal ma dla niego znaczenie?
  • Jeśli tak, to jakie?
  • Jeśli nie, to dlaczego?
  • Czy mieszkańcy powinni zostać ponownie zapytani o przyszłość metra?
  • I najważniejsze: jaką gwarancję mają krakowianie, że ich głos w konsultacjach planu ogólnego nie zostanie potraktowany podobnie, jeśli okaże się sprzeczny z wizją władz?
Referendum

Na dziś hasło Gibały „Oddajmy miasto mieszkańcom” brzmi jak zdanie z bardzo drobnym drukiem na dole strony. „Oferta dotyczy wyłącznie sytuacji, w których stanowisko mieszkańców jest zgodne z aktualną polityką organizatora”.

„Dziękujemy za głos, teraz zrobimy po swojemu”

I właśnie o to chodzi w całej tej historii. Nie o metro. Nie o tramwaj. Nie o to, czy Kraków powinien budować tunele, czy inwestować w transport naziemny. Chodzi o wiarygodność. O konsekwencję. O to, czy demokracja bezpośrednia jest zasadą, czy tylko narzędziem politycznej walki.

Na dziś wygląda to tak, jakby zaraz Gibała miał powiedzieć swoim wyborcom: „Dziękujemy za udział. Wasze zdanie jest dla nas niezwykle ważne. Ale teraz zrobimy po swojemu”.

ZOBACZ TAKŻE: Majchrowski: „Ubrany jak Zełenski na początku wojny, porzucił kurczaka w sosie słodko-kwaśnym...”

Podobał Ci się ten tekst? Udostępnij go znajomym i obserwuj nas w mediach społecznościowych!

Czytaj także