Polityczna kontrola nad spółkami jest rodzajem powyborczego łupu, a kolejne ekipy rządzące starają się skutecznie obniżać próg wejścia do zarządów i rad nadzorczych spółek kontrolowanych przez partyjnych delegatów – pisze dla Kanału Krakowskiego dr Bartosz Banduła*, analityk finansowy.
Przy okazji niemal każdej kampanii wyborczej w Polsce toczy się debata na temat spółek będących pod kontrolą polityków. Zazwyczaj dyskusja ta koncentruje się wokół mitów na temat rzeczywistego znaczenia tych podmiotów oraz rodzaju usług, które świadczą. Tymczasem doświadczenia empiryczne zwłaszcza krajów rozwiniętych mówią jedno – kontrola polityków nad podmiotami gospodarczymi zazwyczaj nie wpływa na ich rentowność czy jakość świadczonych usług.
Mit „strategiczności”
Najczęściej powielanym argumentem, który zwolennicy własności państwowej bronią jak niepodległości w kontrolowanych przez nich spółkach jest „strategiczność”. Pod tym tajemniczym przymiotnikiem (strategiczny) ukrywany jest silny ładunek emocjonalny, który dla potencjalnego obywatela ma być emanacją ponadprzeciętnego statusu przedsiębiorstw kontrolowanych przez polityków. Strategiczne zatem może być niemal wszystko – nie ma przy tym znaczenia efektywność ekonomiczna tego typu przedsięwzięć.
Tymczasem fakty są takie, że polityczna kontrola nad spółkami jest rodzajem powyborczego łupu, a kolejne ekipy rządzące starają się skutecznie obniżać próg wejścia do zarządów i rad nadzorczych spółek kontrolowanych przez partyjnych delegatów. Niegdyś do wymogów takich należał zdany egzamin państwowy, odpowiednie kierunkowe wykształcenie, stopnie i tytuły naukowe, wykonywany zawód adwokata lub radcy prawnego. Dziś wystarczy dyplom studiów typu MBA, który z łatwością można uzyskać „wyklikując” zdalne studia podyplomowe.
Nagroda dla „swoich”
Spółki kontrolowane przez polityków, czy to na poziomie krajowym (podmioty kontrolowane przez Skarb Państwa) czy to samorządowym, stają się nagrodą dla tego, kto wygra wybory.
Nie liczy się przy tym klasyczne podejście do rekrutacji na topowe stanowiska menedżerskie: wiedza, doświadczenie, plan działania i wizja. Merytoryczność jest zastępowana przez legitymację partyjną (przy czym może ona mieć różne odcienie).
Tymczasem nie ma empirycznie potwierdzonych dowodów na to, że podmioty „państwowe” działają lepiej niż prywatne, które świadczyłyby takie same usługi. Na poziomie samorządu terytorialnego odpowiedzią na odpartyjnienie jest dobrze znana koncepcja partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP), zresztą w Krakowie skutecznie realizowana choćby w wymiarze budowy infrastruktury komunikacyjnej – tramwaj do Mistrzejowic.
PPP – recepta na finansowanie inwestycji
W dobie problemów wielkich ośrodków miejskich z dopięciem budżetu oraz długoterminowym zarządzaniem długiem wydaje się, że PPP może być jednym ze skutecznych narzędzi finansowania inwestycji, które w pewnym wymiarze mogą być rozumiane jako dobro publiczne (dostępne dla wszystkich).
Ponieważ w modelu PPP to partner prywatny finansuje i realizuje inwestycję (np. budowa drogi), możliwe jest odciążenie (w początkowej fazie inwestycji) budżetu miasta, a finansowanie rozłożone jest na kilka lub kilkanaście lat w formule opłaty za „dzierżawę” wykonanej inwestycji.
Jednostka samorządowa zyskuje zatem dostęp do niezbędnej infrastruktury, a finansowanie tego projektu nie obciąża jednorazowo budżetu.
Klasycznym katalogiem projektów, które mogą być kanwą PPP jest budowa dróg, infrastruktury rowerowej, budowa dworców autobusowych czy parkingów wielopoziomowych przy miejskich centrach przesiadkowych. Jak widać – są to przykłady inwestycji deficytowych choćby w Krakowie, a model finansowy PPP daje oddech dla budżetu miasta. Pytanie zatem, czy nie rozpocząć szerszej debaty na temat tego typu strategii realizacji inwestycji miejskich przy okazji pomysłu budowy linii tramwajowej na krakowskie Azory.
Dodatkowo taką inwestycją zawiaduje podmiot prywatny, który – jak mówią doświadczenia empiryczne – z natury rzeczy działa efektywniej niż podmioty publiczne, bo wolny jest od politycznych nacisków i nie staje się powyborczym łupem.
Racjonalność ekonomiczna bez polityki
Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) pozwala jednostkom samorządu terytorialnego na realizację dużych i kapitałochłonnych inwestycji infrastrukturalnych bez konieczności ponoszenia wysokich, jednorazowych nakładów finansowych. Dzięki rozłożeniu kosztów w czasie oraz zaangażowaniu kapitału prywatnego możliwe jest ograniczenie bezpośredniego obciążenia budżetu miasta, co zmniejsza ryzyko zachwiania równowagi budżetowej i pozwala zachować środki na realizację innych zadań publicznych.
Istotną zaletą modelu PPP jest również udział partnera prywatnego, który wnosi do projektu doświadczenie biznesowe oraz praktyki zarządcze nastawione na efektywność ekonomiczną. Obecność podmiotów prywatnych sprzyja bardziej racjonalnemu procesowi podejmowania decyzji inwestycyjnych, gdyż wiąże się z koniecznością szczegółowej analizy opłacalności przedsięwzięcia, identyfikacji ryzyka oraz kontroli kosztów na każdym etapie realizacji projektu.
Mechanizmy rynkowe oraz wymogi efektywności ograniczają możliwość podejmowania decyzji motywowanych względami politycznymi, w tym obsadzania kluczowych stanowisk na podstawie kryteriów pozamerytorycznych. W rezultacie większego znaczenia nabierają kompetencje, doświadczenie oraz zdolność do skutecznej realizacji założonych celów projektowych.
Można zatem pokusić się o stwierdzenie, że PPP jest narzędziem, które w dłuższej perspektywie mogłoby służyć jako mechanizm wsparcia w zakresie polityki budżetowej – również dla zadłużonego Krakowa.
***
* dr Bartosz Banduła – dyrektor finansowy w Offroad-Express oraz współpracownik Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości – Akademii Nauk Stosowanych w Krakowie.





![„Bilet MPK może kosztować 180 zł.” Ekspert ujawnia brutalną prawdę o finansach Krakowa [ROZMOWA]](/images/thumbnails/lne/thumb_130_707.jpg?5b5e9406d4e3a5d16ec6c25792ac8147)





![Kraków w pułapce podwyżek. Polityk PiS o błędach finansowych miasta [WYWIAD]](/images/thumbnails/lne/thumb_130_162.jpg?5b5e9406d4e3a5d16ec6c25792ac8147)





![Kraków zbankrutuje?! Oto wszystko, co MUSISZ wiedzieć o budżecie [WYWIAD]](/images/thumbnails/lne/thumb_130_111.jpg?5b5e9406d4e3a5d16ec6c25792ac8147)



