Wygrywasz wybory? To dopiero początek problemów. Przegrani paraliżują miasto

51 procent wystarczyło, żeby wygrać wybory. Ale, jak się okazuje, nie wystarczy, żeby rządzić w spokoju. W Polsce zaczyna się era demokracji bez końca. Z wyborami, które nigdy się nie kończą. Jeśli ten trend się utrzyma, przegrani już nigdy naprawdę nie przegrają.

Kraków lubi myśleć o sobie jako o mieście rozsądku. Takim, które nie ulega gwałtownym nastrojom, tylko waży racje jak aptekarz proszki. A jednak ostatnie wybory i to, co się dzieje po nich, pokazały coś innego: emocje są tu żywsze niż gdziekolwiek indziej. Najpierw fakty. Miszalski wygrał. Skromnie, na granicy, coś około 51 procent.

I dobrze, bo demokracja nie polega na wynikach rodem z Białorusi, gdzie 99,9 procent brzmi bardziej jak komunikat propagandowy niż werdykt obywateli.

Ale prawdziwa historia zaczyna się po wyborach.

Bo przegrani, a w Krakowie bywa, że jest ich naprawdę sporo, coraz częściej nie chcą czekać do następnego rozdania. Demokracja przedstawicielska wymaga cierpliwości, a cierpliwość nie jest dziś towarem pierwszej potrzeby. Zamiast niej mamy natychmiastowość: szybkie komentarze, szybkie sądy, szybką krytykę i, jak się okazuje, coraz chętniej – szybkie referenda.

I nie jest to tylko krakowska specyfika. W całej Polsce referenda mnożą się dziś jak grzyby po deszczu. W samej Małopolsce, tylko w ostatnich miesiącach, próbowano zorganizować ich sześć czy siedem. Zdecydowana większość z nich kończy się fiaskiem. Albo nie udaje się nawet zebrać podpisów, albo frekwencja nie dopisuje, bo mieszkańcy nie widzą powodu, by iść do urn. To ważny sygnał, świadczący o tym, że trudno tu mówić o autentycznych, oddolnych zrywach obywatelskich.

Częściej są to inicjatywy wąskich grup, lokalnych frustratów czy przegranych środowisk politycznych, które próbują jeszcze raz rozegrać tę samą partię, tylko innymi środkami.

Referendum brzmi niewinnie. Nawet szlachetnie. Ot, głos ludu, korekta decyzji, wentyl bezpieczeństwa. Problem zaczyna się wtedy, gdy przestaje być wyjątkiem, a staje się narzędziem politycznej codzienności. Gdy przegrana nie oznacza już końca kampanii, tylko jej drugą, a najczęściej nawet trzecią turę, prowadzoną innymi metodami.

Bo przecież zawsze coś się znajdzie. Szczególnie w tych niespokojnych czasach. Wojna, wysokie ceny paliwa, kryzysy gospodarcze, a więc i podwyżki lokalnych podatków czy niepopularne decyzje, które trzeba podjąć, bez względu na to, kto jest akurat u władzy.

I każdą z tych decyzji można przedstawić jako skandaliczną, choć realnie jest konieczna i oczywista. Nie trzeba jednak wiele, by zbudować narrację: „sprawdźmy ich jeszcze raz”, „oddajmy głos ludziom”, „nie bójmy się demokracji”.

I tu zaczyna się pułapka.

Bo jeśli każde rozstrzygnięcie wyborcze można natychmiast podważyć referendalną próbą sił, to władza przestaje być stabilna. A bez stabilności nie ma odpowiedzialności. Rządzenie zamienia się w nieustanne gaszenie pożarów i kampanię permanentną. W takich warunkach wygrywa nie ten, kto ma lepszy program, ale ten, kto ma więcej pieniędzy, lepsze zaplecze i większą zdolność mobilizacji emocji.

Najgroźniejsze jest jednak coś innego: odwrócenie pojęć. Bo za chwilę ktoś powie – a zresztą już mówi – że sprzeciw wobec referendum jest sprzeciwem wobec demokracji. Że namawianie do jego bojkotu to zamach na głos obywateli.

Naprawdę?!

Demokracja to nie tylko głosowanie. To także UZNANIE WYNIKU głosowania. To zgoda na to, że przez określony czas rządzą wybrani, nawet jeśli się z nimi nie zgadzamy. Referendum jako narzędzie wyjątkowe może tę demokrację wzmacniać. Ale referendum jako broń polityczna – używana zawsze wtedy, gdy wynik się nie podoba – zaczyna ją podkopywać.

Może więc warto odwrócić argument.

Nie każde referendum jest świętem demokracji. Czasem jest jej objawem zmęczenia. A czasem pierwszym sygnałem, że zamiast wspólnoty decyzji zaczynamy mieć wspólnotę permanentnego sporu.

Kraków stoi dziś nie tylko przed wyborem prezydenta. Stoi przed wyborem stylu polityki. I dobrze by było, żebyśmy nie zamienili miasta debaty w miasto niekończących się plebiscytów.

ZOBACZ TAKŻE: Referendum w Krakowie: kiedy się odbędzie, dlaczego, warunki, procedura, kontrowersje, koszty