Referendum w Krakowie: kiedy się odbędzie, dlaczego, warunki, procedura, kontrowersje, koszty

Referendum w Krakowie zapowiada się jako jedno z najważniejszych wydarzeń politycznych w mieście od lat. Mieszkańcy staną przed decyzją, która może doprowadzić do odwołania zarówno prezydenta, jak i całej Rady Miasta. Ale o jego wyniku zdecyduje nie tylko liczba głosów „za” lub „przeciw”, lecz przede wszystkim frekwencja.

To właśnie ona może przesądzić, czy głos krakowian realnie zmieni władzę, czy całe głosowanie okaże się bezskuteczne.

Zakres referendum

Głosowanie obejmuje dwa pytania:

1. Czy jesteś za odwołaniem Prezydenta Miasta Krakowa Aleksandra Miszalskiego?
2. Czy jesteś za odwołaniem Rady Miasta Krakowa?

Kiedy się odbędzie

Data referendum została wyznaczona na niedzielę, 25 maja 2026 roku.

Organizacja i inicjatorzy

Referendum zostało zainicjowane przez komitet przeciwników obecnych władz miasta, w którym jedną z kluczowych postaci jest Jan Hoffman.

Zebrano niemal 134 tysiące podpisów. Aby referendum się odbyło, ważnych musiało być niewiele ponad 58 tysięcy podpisów. Komisarz wyborczy zweryfikował blisko 90 tysięcy złożonych podpisów i - po odrzuceniu tych nieważnych (błędne numery PESEL, nieczytelne dane, osoby spoza Krakowa, osoby zmarłe), ogłosił, że organizatorzy zebrali wymaganą liczbę. Na tej podstawie komisarz wyborczy podjął decyzję o przeprowadzeniu referendum.

ZOBACZ TAKŻE: 5 rzeczy, które zmieni referendum (bez względu na wynik)

Kto może głosować

Uprawnionych do udziału jest około 580 tysięcy mieszkańców Krakowa – wszyscy pełnoletni, posiadający prawa wyborcze w wyborach samorządowych.

Warunki ważności – kluczowy element

Aby referendum było ważne i wiążące, musi wziąć w nim udział co najmniej 3/5 liczby osób, które głosowały w ostatnich wyborach, w których wybrano obecne władze. Oznacza to:

• 158 555 osób – dla odwołania prezydenta
• 179 792 osób – dla odwołania Rady Miasta

Jeśli frekwencja będzie niższa – referendum nie wywoła skutków prawnych, niezależnie od wyniku.

Apel prezydenta

Prezydent Aleksander Miszalski wprost zachęca mieszkańców: „Zostańcie w domu” – co jest strategią nastawioną właśnie na obniżenie frekwencji poniżej progu ważności.

Kontekst polityczny

Referendum ma wyraźny charakter polityczny. Jego inicjatorzy zarzucają władzom miasta niewłaściwe zarządzanie, natomiast przeciwnicy referendum wskazują na motywacje polityczne i powiązania zwolenników referendum z opozycją, która od lat chce przejąć władze w mieście. Na czele tejże stoi Łukasz Gibała, który trzykrotnie przegrał w wyborach na prezydenta Krakowa (dwukrotnie z Jackiem Majchrowskim, nie wchodząc nawet do drugiej tury i raz z Aleksandrem Miszalskim). Gibała zbudował egzotyczną koalicję Ruchu Narodowego, Konfederacji, Razem i Prawa i Sprawiedliwości.

ZOBACZ TAKŻE: 12 lat między referendami w Krakowie. Od igrzysk do odwołania władzy

Terminy i procedura

Referendum lokalne w Polsce przeprowadza się zgodnie z ustawą o referendum lokalnym. Datę głosowania wyznacza komisarz wyborczy, a kampania referendalna kończy się na 24 godziny przed dniem głosowania (tzw. cisza referendalna). W tym czasie obowiązuje zakaz agitacji.

Sposób głosowania

Głosowanie odbywa się poprzez zaznaczenie odpowiedzi „TAK” lub „NIE” przy każdym z dwóch pytań. Każde pytanie jest rozpatrywane oddzielnie – oznacza to, że możliwa jest sytuacja, w której jedno z rozstrzygnięć będzie ważne i wiążące, a drugie nie (np. z powodu niespełnienia progu frekwencji).

Skutki referendum

Jeśli referendum będzie ważne i większość głosujących opowie się za odwołaniem:

• w przypadku prezydenta miasta – jego funkcję tymczasowo przejmuje osoba wyznaczona przez premiera, a następnie organizowane są przedterminowe wybory,
• w przypadku Rady Miasta – dochodzi do jej rozwiązania i również zarządzane są nowe wybory.

Frekwencja jako czynnik decydujący

W praktyce referenda lokalne w Polsce często upadają właśnie z powodu zbyt niskiej frekwencji. Strategia zachęcania do bojkotu głosowania (pozostania w domu) była stosowana już wcześniej w innych miastach jako sposób na unieważnienie referendum.

Historia podobnych referendów

W Krakowie odbywały się już wcześniej referenda lokalne – np. w 2014 roku dotyczące organizacji zimowych igrzysk olimpijskich, które było ważne i zakończyło się odrzuceniem pomysłu przez mieszkańców. Pokazuje to, że przy odpowiedniej mobilizacji społecznej referendum może mieć realny wpływ na decyzje władz miasta.

Koszty organizacji

Przeprowadzenie referendum wiąże się z kosztami dla budżetu miasta (organizacja lokali wyborczych, komisji, obsługa administracyjna). W przypadku Krakowa będzie to około 4 miliony złotych.

Polaryzacja społeczna

Referendum często wzmacnia podziały wśród mieszkańców – tworzy wyraźne obozy „za” i „przeciw”, co może mieć wpływ na dalsze funkcjonowanie samorządu, niezależnie od wyniku głosowania.